# Apenal

> Paracetamol · 250 mg · Czopki

## Szczegóły leku

- **Nazwa:** Apenal
- **Nazwa powszechna:** Paracetamolum
- **Substancja czynna:** [Paracetamol](https://apteka.online/odpowiedniki/paracetamolum)
- **Moc:** 250 mg
- **Postać farmaceutyczna:** Czopki
- **Droga podania:** doodbytnicza
- **Kategoria dostępności:** OTC
- **Kod ATC:** N02BE01
- **Liczba opakowań:** 4
- **Numer pozwolenia:** 25250
- **Podmiot odpowiedzialny:** Przedsiębiorstwo Farmaceutyczne LEK-AM Sp. z o.o.
- **Producent:** Przedsiębiorstwo Farmaceutyczne LEK-AM Sp. z o.o., Polska
- **Status RPL:** Produkt aktywny
- **Wersja HTML:** https://apteka.online/katalog-lekow/leki-przeciwbolowe/apenal-czop-250-mg-przedsiebiorstwo
- **Wersja Markdown:** https://apteka.online/katalog-lekow/leki-przeciwbolowe/apenal-czop-250-mg-przedsiebiorstwo.md

## Dokumenty PDF

- Ulotka leku PDF: https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/36661/leaflet
- ChPL PDF: https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/36661/characteristic

## Dostępne opakowania (4)

| Opakowanie | EAN | Kategoria | Cena (refundacja) | Dostępność | Kup teraz |
|---|---|---|---|---|---|
| 5 szt. | 5909991400170 | OTC | — | Brak danych | — |
| 10 szt. | 5909991400187 | OTC | — | Brak danych | — |
| 15 szt. | 5909991400194 | OTC | — | Brak danych | — |
| 20 szt. | 5909991400200 | OTC | — | Brak danych | — |

## Wskaźnik dostępności

Wskaźnik dostępności to orientacyjne oszacowanie naszego autorskiego algorytmu. Ma charakter wyłącznie poglądowy i może różnić się od rzeczywistego stanu w konkretnej aptece.

- Bardzo dobrze dostępny (5/5)
- Dobrze dostępny (4/5)
- Trudno dostępny (2/5)
- Niedostępny (1/5)
- Brak danych

Produkty lecznicze o dobrej i bardzo dobrej dostępności zazwyczaj możesz zamówić na następny dzień w aptece. Przejdź do katalogu aptek, aby znaleźć numer telefonu do apteki w Twojej okolicy. Przed rozmową z farmaceutą przygotuj kod e-recepty oraz Twój numer PESEL lub osoby, na którą wystawiona jest recepta.

## Ulotka dla pacjenta

### 1. Co to jest lek Apenal i w jakim celu się go stosuje?
Czopki Apenal działają przeciwbólowo i przeciwgorączkowo.
Lek stosuje się w bólach różnego pochodzenia (ból głowy, ból zębów, bóle mięśniowe, stawowe i
kostne, bolesne miesiączkowanie, ból po zabiegu chirurgicznym lub stomatologicznym), w leczeniu
objawowym przeziębienia i grypy, w celu obniżenia gorączki przy różnych infekcjach oraz po
szczepieniach.

### 2. Informacje ważne przed zastosowaniem leku Apenal

Kiedy nie stosować leku Apenal
Leku Apenal nie należy stosować jeśli u pacjenta występuje:
- nadwrażliwość (uczulenie) na paracetamol;
- nadwrażliwość (uczulenie) na pozostały składnik tego leku (wymieniony w punkcie 6);
- ciężka niewydolność nerek i (lub) wątroby;
- choroba alkoholowa.

Ostrzeżenia i środki ostrożności
Lek należy stosować ostrożnie u pacjentów
- z umiarkowanym zaburzeniem czynności nerek
- z łagodną do umiarkowanej niewydolnością wątroby (w tym zespół Gilberta), u pacjentów
jednocześnie leczonych innymi produktami leczniczymi, które mają wpływ na czynność wątroby
- długotrwale niedożywionych, odwodnionych i (lub) regularnie pijących alkohol
- z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej
- z niedokrwistością hemolityczną

Mniej niż 5% pacjentów uczulonych na pochodne kwasu acetylosalicylowego może być uczulonych
na paracetamol.

Lek Apenal a inne leki
Należy powiedzieć lekarzowi lub farmaceucie o wszystkich lekach przyjmowanych przez pacjenta
obecnie lub ostatnio, a także o lekach, które pacjent planuje stosować, również tych, które wydawane
są bez recepty. Zwłaszcza należy poinformować o przyjmowaniu następujących leków:
- karbamazepina, fenobarbital, fenytoina (leki stosowane w padaczce);
- omeprazol (lek stosowany w chorobie wrzodowej żołądka);
- ryfampicyna (antybiotyk);
- zydowudyna (lek przeciwwirusowy);
- leki zawierające dziurawiec;
- leki zawierające alkohol etylowy (np. niektóre tradycyjne leki ziołowe);
- probenecyd (lek stosowany w dnie moczanowej);
- warfaryna (lek przeciwzakrzepowy).

Uwaga: nie stosować równocześnie innych leków zawierających paracetamol.

Apenal z alkoholem
W okresie stosowania tego leku nie spożywać alkoholu.

Ciąża i karmienie piersią
Jeśli pacjentka jest w ciąży lub karmi piersią, przypuszcza że może być w ciąży lub gdy planuje mieć
dziecko, powinna poradzić się lekarza lub farmaceuty przed zastosowaniem tego leku.

Apenal można podawać kobiotom w ciąży, jeżeli jest to konieczne. Należy stosować możliwie
najmniejszą dawkę skutecznie łagodzącą ból lub obniżającą gorączkę i przyjmować lek, przez
możliwie jak najkrótszy czas. Jeżeli ból nie zostanie złagodzony lub gorączka się nie obniży lub jeżeli
konieczne będzie zwiększenie częstości przyjmowania leku, należy skonsultować się z lekarzem.

W okresie ciąży i laktacji lek można stosować w razie zdecydowanej konieczności.

Prowadzenie pojazdów i obsługa maszyn
Lek nie wpływa na prowadzenie pojazdów i obsługiwanie maszyn.

### 3. Jak stosować lek Apenal?
Ten lek należy zawsze stosować dokładnie tak, jak to opisano w ulotce dla pacjenta lub według
zaleceń lekarza lub farmaceuty. W razie wątpliwości należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty.

Lek Apenal w czopkach o mocach 250 mg i 500 mg jest przeznaczony do podawania doodbytniczego.

Zalecana dawka

Apenal, 250 mg, czopki:
Lek należy stosować w przeliczeniu na masę ciała dziecka, przybliżony wiek dziecka został podany
jako ogólna wskazówka.
Jednorazowo zaleca się stosować 10 do 15 mg paracetamolu na kg masy ciała dziecka. Maksymalna
dawka wynosi 60 mg paracetamolu na kg masy ciała dziecka na dobę, uwzględniając wszystkie
stosowane leki zawierające paracetamol.
Dzieci od 16,7 kg do 25 kg (od około 3 do 7 lat) – 1 czopek 3 do 4 razy na dobę.
Stosować nie częściej niż co 4 godziny.

Apenal, 500 mg, czopki:
Dorośli i dzieci o masie ciała powyżej 50 kg:

1 do 2 czopków co 4 do 6 godzin.
Nie przekraczać maksymalnej dawki dobowej wynoszącej 4 g na dobę, uwzględniając wszystkie leki
zawierające paracetamol.
Stosowanie u dzieci i młodzież:
Lek należy stosować w przeliczeniu na masę ciała dziecka, przybliżony wiek dziecka został podany
jako ogólna wskazówka.
Jednorazowo zaleca się stosować 10 do 15 mg paracetamolu na kg masy ciała dziecka. Maksymalna
dawka wynosi 60 mg paracetamolu na kg masy ciała dziecka na dobę, uwzględniając wszystkie
stosowane leki zawierające paracetamol.
Od 33,3 kg do 50 kg (od około 10 do 13 lat) – 1 czopek 3 do 4 razy na dobę.
Stosować nie częściej niż co 4 godziny.

Jeśli objawy nasilają się lub nie ustępują po 3 dniach, należy skontaktować się z lekarzem.

Lek dostępny jest także w innych mocach: 50 mg oraz 80 mg.

W przypadku wątpliwości co do stosowania leku należy zasięgnąć porady lekarza lub farmaceuty.

Zastosowanie większej niż zalecana dawki leku Apenal
W razie zastosowania większej niż zalecana dawki leku, należy niezwłocznie zwrócić się do lekarza.
Przedawkowanie leku może spowodować w ciągu kilku, kilkunastu godzin objawy takie jak nudności,
wymioty, nadmierna potliwość i senność oraz ogólne osłabienie. Mogą one ustąpić następnego dnia
pomimo, że zaczyna rozwijać się uszkodzenie wątroby, które objawia się rozpieraniem w nadbrzuszu,
powrotem nudności i żółtaczką.

Pominięcie zastosowania leku Apenal
Nie należy stosować dawki podwójnej w celu uzupełnienia pominiętej dawki.

### 4. Możliwe działania niepożądane

Jak każdy lek, Apenal, może powodować działania niepożądane, chociaż nie u każdego one wystąpią.

Należy zaprzestać stosowania leku Apenal i natychmiast zgłosić się do lekarza w razie wystąpienia
następujących działań niepożądanych:
- reakcje alergiczne objawiające się świądem, pokrzywką, wysypką, rumieniem, obrzękiem twarzy
i gardła utrudniającym oddychanie (rzadko - u 1 do 10 osób na 10 000)
- ciężkie rekcje skórne (zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka,
ostra uogólniona osutka krostkowa) objawiające się wysypką z krostami na całym ciele,
nadżerkami w jamie ustnej, oczach, narządach płciowych i na skórze, czerwonymi plamkami na
tułowiu, często z pęcherzami po środku, pękającymi olbrzymimi pęcherzami, złuszczaniem
dużych płatów naskórka, osłabieniem, gorączką i bólami stawowymi. (bardzo rzadkie przypadki)
- zbyt mało płytek krwi objawiające się predyspozycją do powstawania siniaków,
wybroczyn i krwawienia z dziąseł itd. (bardzo rzadko - u mniej niż 1 osoby na 10 000).

Inne działania niepożądane występują bardzo rzadko (u mniej niż 1 osoby na 10 000):
upośledzenie czynności wątroby;
upośledzenie czynności nerek.

Zgłaszanie działań niepożądanych
Jeśli wystąpią jakiekolwiek objawy niepożądane, w tym wszelkie objawy niepożądane
niewymienione w ulotce, należy powiedzieć o tym lekarzowi lub farmaceucie. Działania
niepożądane można zgłaszać bezpośrednio do Departamentu Monitorowania Niepożądanych
Działań Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych

Al. Jerozolimskie 181C
02-222 Warszawa
Tel: +48 22 49 21 301
Fax: +48 22 49 21 309
e-mail: ndl@urpl.gov.pl
Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.

Dzięki zgłaszaniu działań niepożądanych można będzie zgromadzić więcej informacji na temat
bezpieczeństwa stosowania leku.

### 5. Jak przechowywać lek Apenal?
Przechowywać w temperaturze poniżej 25ºC.
Przechowywać w miejscu niedostępnym i niewidocznym dla dzieci.
Nie stosować po upływie terminu ważności zamieszczonego na opakowaniu po EXP.

### 6. Zawartość opakowania i inne informacje

Co zawiera lek Apenal
Substancją czynną leku jest paracetamol.
Substancja pomocnicza to tłuszcz stały (Witepsol S58).

Jak wygląda lek Apenal i co zawiera opakowanie
Lek ma postać białych lub prawie białych, cylindrycznych czopków opakowanych w blistry
i tekturowe pudełko.
Opakowanie zawiera 5, 10, 15 lub 20 czopków.

Podmiot odpowiedzialny i wytwórca
Przedsiebiorstwo Farmaceutyczne Lek-Am Sp. z o.o.
ul. Ostrzykowizna 14A,
05-170 Zakroczym

2019-07-01

## Charakterystyka produktu leczniczego (ChPL)

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

### 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO
Apenal, 250 mg, czopki
Apenal, 500 mg, czopki

### 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY
1 czopek zawiera 250 mg lub 500 mg paracetamolu (Paracetamolum).
Pełny wykaz substancji pomocniczych, patrz punkt 6.1.

### 3. POSTAĆ FARMACEUTYCZNA
Czopki
Białe lub prawie białe, cylindryczne czopki.

### 4. SZCZEGÓŁOWE DANE KLINICZNE
#### 4.1 Wskazania do stosowania
Ból i gorączka różnego pochodzenia.
Leczenie objawowe stanów grypopodobnych i przeziębienia.

#### 4.2 Dawkowanie i sposób podawania
Produkty lecznicze Apenal, 250 mg i , 500 mg, czopki jest przeznaczony do podawania
doodbytniczego.

Apenal, 250 mg
Dzieci
Zalecana dawka jednorazowa wynosi 10 do 15 mg na kilogram masy ciała dziecka.
Odpowiednio do masy ciała dziecka można podawać 1 czopek 3 do 4 razy na dobę (maksymalnie
60 mg/kg mc. na dobę, uwzględniając wszystkie leki zawierające paracetamol).
Stosować nie częściej niż co 4 godziny.

Apenal, 500 mg
Dorośli i dzieci powyżej 50 kg (w wieku powyżej 12 lat)
1 do 2 czopków co 4 do 6 godzin. Nie przekraczać maksymalnej dawki dobowej wynoszącej 4 g na
dobę, uwzględniając wszystkie leki zawierające paracetamol.

Zalecana dawka jednorazowa u dzieci wynosi 10 do 15 mg/kg masy ciała dziecka. Odpowiednio do
masy ciała dziecka można podawać 1 czopek 3 do 4 razy na dobę (maksymalnie 60 mg/kg mc. na
dobę).

Uwaga: nie stosować równocześnie innych produktów leczniczych zawierających paracetamol.

#### 4.3 Przeciwwskazania
• Nadwrażliwość na substancję czynną lub na substancję pomocniczą wymienioną w punkcie 6.1.
• Ciężka niewydolność nerek i (lub) wątroby.
• Choroba alkoholowa.

#### 4.4 Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania
Produkt leczniczy należy stosować ostrożnie u pacjentów z umiarkowanym zaburzeniem czynności
nerek i (lub) łagodną do umiarkowanej niewydolnością wątroby (w tym zespół Gilberta), u pacjentów
jednocześnie leczonych innymi produktami leczniczymi, które mają wpływ na czynność wątroby.

Podwyższone ryzyko uszkodzenia wątroby istnieje również u pacjentów długotrwale niedożywionych,
odwodnionych i (lub) regularnie pijących alkohol.

Należy zachować ostrożność stosując paracetamol u osób z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-
fosforanowej, niedokrwistością hemolityczną.

Mniej niż 5% pacjentów uczulonych na pochodne kwasu acetylosalicylowego może być uczulonych
na paracetamol.

#### 4.5 Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji
Leki zwiększające aktywność enzymów wątrobowych, takie jak karbamazepina, fenobarbital,
fenytoina, omeprazol, ryfampicyna, zydowudyna, dziurawiec oraz etanol mogą zwiększać
hepatotoksyczność paracetamolu.
Probenecyd może opóźniać eliminację paracetamolu i wydłużać jego okres półtrwania.
Paracetamol stosowany długotrwale w dużych dawkach nasila działanie leków przeciwzakrzepowych
z grupy kumaryny (np. warfaryna), powodując ryzyko wystąpienia krwawień.

#### 4.6 Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Lek Apenal, 250 mg:
Nie dotyczy. Produkt leczniczy przeznaczony jest dla dzieci.
Lek Apenal, 500 mg:
Duża liczba danych dotyczących kobiet w ciąży wskazuje na to, że lek nie wywołuje wad
rozwojowych ani nie jest toksyczny dla płodów lub noworodków. Wnioski z badań
epidemiologicznych dotyczących rozwoju układu nerwowego u dzieci narażonych na działanie
paracetamolu in utero, są niejednoznaczne. Paracetamol można stosować w okresie ciąży, jeżeli jest to
klinicznie uzasadnione. Jednak należy wówczas podawać najmniejszą skuteczną dawkę przez jak
najkrótszy czas i możliwie najrzadziej.

U dzieci matek karmiących, przyjmujących paracetamol nie zaobserwowano działań niepożądanych.
Ilość paracetamolu przenikająca do mleka matki jest za mała, aby wywołać działania niepożądane u
karmionego dziecka.

W okresie ciąży i laktacji lek można stosować w razie zdecydowanej konieczności.

#### 4.7 Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
Lek nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

#### 4.8 Działania niepożądane
Działania niepożądane występujące rzadko ( ≥ 1 / 10 000 do < 1 / 1 000):
- zaburzenia skóry i tkanki podskórnej takie jak: świąd, pokrzywka, wysypka, rumień, obrzęk
naczynioruchowy.

Działania niepożądane występujące bardzo rzadko (< 1 / 10 000):
- zaburzenia krwi i układu chłonnego takie jak: zmiany w obrazie morfologicznym krwi
(trombocytopenia z objawami plamicy trombocytopenicznej);
- zaburzenia wątroby i dróg żółciowych takie jak: upośledzenie czynności wątroby;
- zaburzenia nerek i dróg moczowych takie jak: upośledzenie czynności nerek.

Zgłaszano bardzo rzadkie przypadki ciężkich rekcji skórnych (zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne
martwicze oddzielanie się naskórka, ostra uogólniona osutka krostkowa).

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych
Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań
niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania

produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać
wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania
Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych,
Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:
Al. Jerozolimskie 181C,
02-222 Warszawa,
tel.: 48 22 49-21-301,
fax: 48 22 49-21-309,
e-mail: ndl@urpl.gov.pl.
Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.

#### 4.9 Przedawkowanie
Przedawkowanie leku może spowodować w ciągu kilku, kilkunastu godzin objawy takie jak nudności,
wymioty, nadmierna potliwość i senność oraz ogólne osłabienie. Mogą one ustąpić następnego dnia
pomimo, że zaczyna rozwijać się uszkodzenie wątroby, które objawia się rozpieraniem w nadbrzuszu,
powrotem nudności i żółtaczką. W każdym przypadku przyjęcia paracetamolu w dawce 5 g lub
większej, należy natychmiast skontaktować się z lekarzem.
Wiarygodnej oceny ciężkości zatrucia dostarcza oznaczenie stężenia paracetamolu we krwi. Wartość
stężenia w stosunku do czasu, jaki upłynął od przyjęcia paracetamolu jest ważną wskazówką, czy i jak
intensywnie trzeba prowadzić leczenie odtrutkami. Jeśli takie badanie jest niewykonalne, a
prawdopodobna dawka paracetamolu jest duża, to trzeba wdrożyć bardziej intensywne leczenie
odtrutkami: należy podać co najmniej 2,5 g metioniny i kontynuować (już w szpitalu) leczenie
acetylocysteiną i (lub) metioniną, które są bardzo skuteczne w pierwszych 10-12 godzinach od
zatrucia ale prawdopodobnie są także pożyteczne po 24 godzinach. Leczenie zatrucia paracetamolem
musi odbywać się w szpitalu w warunkach intensywnej terapii.

### 5. WŁAŚCIWOŚCI FARMAKOLOGICZNE
#### 5.1 Właściwości farmakodynamiczne
Grupa farmakoterapeutyczna: inne leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, anilidy.
Kod ATC: N 02 BE 01
Paracetamol wykazuje działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, natomiast nie wykazuje
działania przeciwzapalnego. Przyjmuje się, że mechanizm działania paracetamolu oparty jest na
hamowaniu aktywności specyficznego izoenzymu - cyklooksygenazy kwasu arachidonowego (COX-
3). Zapobiega to tworzeniu się prostaglandyn w OUN, czego efektem jest podwyższenie progu
bólowego. Zmniejszenie stężenia prostaglandyn w podwzgórzu wywołuje działanie
przeciwgorączkowe. Lek rozszerza obwodowe naczynia krwionośne, zwiększa przepływ krwi przez
naczynia znajdujące się w skórze, zwiększa potliwość i utratę ciepła poprzez powierzchnię skóry.

#### 5.2 Właściwości farmakokinetyczne
Paracetamol ulega dystrybucji tkankowej. Przechodzi przez łożysko i do mleka matki. Przy
stosowaniu dawek terapeutycznych paracetamol w bardzo małym stopniu wiąże się z białkami krwi.
Stopień wiązania z białkami rośnie wraz ze wzrostem stężenia leku we krwi. Paracetamol jest
metabolizowany głównie w wątrobie i wydalany z moczem w postaci glukuronidu lub siarczanu.
Niecałe 5% leku wydalane jest w postaci niezmienionej.

#### 5.3 Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Dostępne w piśmiennictwie niekliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania paracetamolu nie
zawierają wyników, które mają znaczenie dla zalecanego dawkowania oraz stosowania leku, a które
nie zostałyby przedstawione w innych punktach Charakterystyki Produktu Leczniczego.
Konwencjonalne badania kliniczne zgodnie z aktualnie obowiązującymi standardami
dotyczącymi oceny toksycznego wpływu na rozród i rozwój potomstwa nie są dostępne.

### 6. DANE FARMACEUTYCZNE

#### 6.1 Wykaz substancji pomocniczych
Tłuszcz stały (Witepsol S58).

#### 6.2 Niezgodności farmaceutyczne
Nie dotyczy.

#### 6.3 Okres ważności
3 lata.

#### 6.4 Specjalne środki ostrożności podczas przechowywania
Przechowywać w temperaturze poniżej 25ºC.
Przechowywać w miejscu niedostępnym i niewidocznym dla dzieci.

#### 6.5 Rodzaj i zawartość opakowania
Blister z folii PVC/PVDC/PE w tekturowym pudełku
Zawartość opakowań: 5, 10, 15 1ub 20 czopków.
Nie wszystkie wielkości opakowań muszą znajdować się w obrocie.

#### 6.6 Specjalne środki ostrożności dotyczące usuwania
Brak szczególnych wymagań.

### 7. PODMIOT ODPOWIEDZIALNY POSIADAJĄCY POZWOLENIE NA DOPUSZCZENIE
DO OBROTU
Przedsiebiorstwo Farmaceutyczne Lek-Am Sp. z o.o.
ul. Ostrzykowizna 14A,
05-170 Zakroczym

### 8. NUMER POZWOLENIA NA DOPUSZCZENIE DO OBROTU

Apenal, 250 mg: 25250
Apenal, 500 mg: 25251

### 9. DATA WYDANIA PIERWSZEGO POZWOLENIA NA DOPUSZCZENIE DO OBROTU I
DATA PRZEDŁUŻENIA POZWOLENIA

Data wydania pierwszego pozwolenia na dopuszczenie do obrotu: 2019-04-05

### 10. DATA ZATWIERDZENIA LUB CZĘŚCIOWEJ ZMIANY TEKSTU
CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO

2019-07-01

---

> Informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.