Niacynamid: jak działa, jakie stężenie wybrać (5% czy 25%) i jak stosować

Niacynamid (zwany też amidem kwasu nikotynowego) to forma witaminy B3 (dawniej nazywanej witaminą PP), którą stosujemy na skórę. W przeciwieństwie do kwasu nikotynowego, który potrafi mocno rozgrzać twarz i wywołać nieprzyjemne mrowienie, jest łagodniejszy i zazwyczaj dobrze tolerowany.

Kosmetyki z niacynamidem pojawiają się od lat. To jeden z najlepiej przebadanych składników w dermatologii estetycznej. Popularność wynika z faktu, że wpływa na kilka procesów w skórze jednocześnie: reguluje wydzielanie sebum, wspiera barierę hydrolipidową, może rozjaśniać przebarwienia, poprawiać teksturę i pomagać przy niedoskonałościach [1]. Znajdziesz go m.in. w dermokosmetykach.

Skąd się wzięło popularne 25%?

To pytanie, które zadaje wielu dermatologów. W badaniach klinicznych składnik testowano głównie w stężeniach od 2% do 5%. I właśnie te stężenia wykazały skuteczność. Nie ma jednak publikacji naukowych, które badałyby 25% amidu kwasu nikotynowego w kontekście redukcji porów czy trądziku [2].

Skąd więc ta liczba? Prawdopodobnie z marketingu. Wyższe stężenie brzmi lepiej na etykiecie. Dla konsumenta "25%" sugeruje mocniejsze działanie, szybsze efekty, profesjonalną formułę.

Nauka mówi jednak co innego. W przypadku wielu składników aktywnych istnieje próg, powyżej którego dodawanie więcej nie przekłada się na lepsze wyniki, a zwiększa ryzyko podrażnień.

Co mówią badania?

Najbardziej wymowne są wyniki badań nad niższymi stężeniami. W randomizowanym badaniu z udziałem osób z trądzikiem zastosowano 4% niacynamidu. Po 8 tygodniach obserwowano istotne zmniejszenie wydzielania sebum oraz poprawę wyglądu skóry [3].

Jeszcze niższe stężenie, 2%, również wykazało skuteczność. W jednym z badań już po 4 tygodniach stosowania zaobserwowano redukcję wydzielania łoju i zmniejszenie widoczności porów [4]. Z kolei 5% niacynamidu wykazało poprawę tekstury skóry i przebarwień w randomizowanym badaniu kontrolowanym placebo [5].

Ciekawe są też wyniki z badań nad melasmą. W porównaniu 4% niacynamidu z 4% hydrochinonu (złotym standardem w terapii przebarwień) okazało się, że składnik daje podobne efekty, przy czym wywołuje mniej działań niepożądanych [6].

Cleveland Clinic, renomowana instytucja medyczna, jasno stwierdza, że niacynamid jest skuteczny już w stężeniu 2% [7]. Nie ma więc naukowych podstaw do sięgania po 25%.

Jak niacynamid działa na skórę?

Mechanizm działania składnika jest dobrze poznany. Witamina ta wpływa na skórę na kilku płaszczyznach:

Regulacja sebum. Niacynamid hamuje przekazywanie sygnałów do gruczołów łojowych, co skutkuje mniejszą produkcją tłuszczu. To właśnie ten mechanizm tłumaczy, dlaczego skóra po serum z niacynamidem jest mniej świecąca i dlaczego pory stają się mniej widoczne [1].

Wzmacnianie bariery. Niacynamid stymuluje produkcję ceramidów, lipidów, które "cementują" komórki naskórka. Więcej ceramidów to lepiej nawilżona, mniej podatna na podrażnienia skóra. W badaniu z użyciem kremu zawierającego ceramidy i niacynamid zaobserwowano znaczącą poprawę nawilżenia i redukcję utraty wody przez naskórek [8].

Rozjaśnianie. Składnik hamuje transfer melaniny (barwnika) z komórek produkujących pigment do komórek naskórka. Dzięki temu przebarwienia stają się jaśniejsze, a skóra wygląda na bardziej jednolitą [6].

Działanie przeciwzapalne. Niacynamid łagodzi stany zapalne w skórze, co jest szczególnie ważne w przypadku trądziku [3].

Dla kogo i jak stosować?

Niacynamid sprawdzi się u osób z:

• skórą tłustą i mieszaną
• rozszerzonymi porami
• trądzikiem zaskórnikowym, niedoskonałościami
• przebarwieniami
• osłabioną barierą hydrolipidową

Stosowanie jest proste. Serum z niacynamidem nakładamy na oczyszczoną skórę twarzy, zazwyczaj rano lub wieczorem. Można używać go solo lub łączyć z innymi składnikami. Jeśli chodzi o stężenie, badania wskazują na optymalny przedział 2-5%; dermokosmetyki do twarzy z niższym stężeniem zwykle wystarczą, a skórę warto obserwować.

Z czym łączyć niacynamid i czy można go stosować latem?

W praktyce dobrze łączy się z kwasem hialuronowym, peptydami, ceramidami i retinolem. Retinol bywa lepiej tolerowany, gdy towarzyszy mu składnik łagodzący podrażnienia. Więcej o łączeniu składników znajdziesz w tekście retinol, kwas hialuronowy czy peeling.

Mit o niełączeniu z witaminą C pochodzi ze starych badań czystych substancji w wysokiej temperaturze. W nowoczesnych kosmetykach połączenie jest zwykle dobrze tolerowane. Przy skórze reaktywnej bezpieczniejszym układem jest witamina C rano, a serum z niacynamidem wieczorem. Ostrożnie z mocnymi kwasami złuszczającymi: lepiej stosować je w inne dni.

Niacynamid nie uwrażliwia na słońce. Latem filtr SPF jest szczególnie ważny, zwłaszcza gdy pracujesz nad przebarwieniami.

Bezpieczeństwo i skutki uboczne

Niacynamid jest uznawany za bezpieczny, ale wysokie stężenia mogą powodować problemy. Najczęstsze działania niepożądane to:

• zaczerwienienie i pieczenie
• efekt flush (nagły rumień z uczuciem ciepła)
• przesuszenie i łuszczenie
• podrażnienie, szczególnie u osób z wrażliwą skórą
• rzadko reakcje alergiczne [9]

Ryzyko wystąpienia tych objawów rośnie wraz ze stężeniem. Kiedy stosujesz 25% niacynamidu, nie dostajesz 5 razy lepszych efektów niż przy 5%. Ale ryzykujesz znacznie większe podrażnienie.

Ważna wskazówka: wysokie stężenia mogą konwertować się na powierzchni skóry w kwas nikotynowy, co wywołuje nieprzyjemne uczucie gorąca. To kolejny argument przeciwko przesadzaniu ze stężeniem.

Czy 25% niacynamidu ma sens?

Krótka odpowiedź: raczej nie. Dłuższa: jeśli możesz osiągnąć pożądane efekty przy 2-5% stężeniu, po co narażać skórę na podrażnienie?

Wybór kosmetyku to nie wyścig, kto ma wyższy procent na etykiecie. Liczy się skuteczność potwierdzona badaniami, a ta w przypadku niacynamidu jest dobrze udokumentowana właśnie w niższych stężeniach.

Produkty z 25% niacynamidu mogą być opcją dla osób, których skóra dobrze toleruje wysokie stężenia i nie zauważyły efektów przy 5-10%. Dla większości osób wystarczy serum ze stężeniem 4-5%.

Podsumowanie

Niacynamid to jeden z najlepiej przebadanych składników w pielęgnacji. Jego skuteczność w redukcji sebum, poprawie tekstury skóry i wyrównywaniu kolorytu jest potwierdzona badaniami klinicznymi. Te badania jednak dotyczą stężeń 2-5%, a nie 25%.

Trendy TikToka mogą sugerować, że więcej znaczy lepiej. Nauka mówi jednak, że w kosmetyce ważniejsza jest równowaga.

Sprawdzone stężenie znajdziesz w kosmetykach do twarzy. Twoja skóra podziękuje ci za to.

Źródła

[1] Althwanay A, et al. Efficacy of Topical Treatments in the Management of Mild-to-Moderate Acne Vulgaris: A Systematic Review. Cureus. 2024;16(5):e57909. DOI: 10.7759/cureus.57909

[2] Draelos ZD, et al. The effect of 2% niacinamide on facial sebum production. J Cosmet Laser Ther. 2006;8(2):96-101.

[3] Shalita AR, et al. Topical nicotinamide compared with clindamycin gel in the treatment of inflammatory acne vulgaris. Int J Dermatol. 1995;34(6):434-437.

[4] Draelos ZD, Matsubara A, Smiles K. The effect of 2% niacinamide on facial sebum production. J Cosmet Laser Ther. 2006;8(2):96-101.

[5] Bissett DL, et al. Topical niacinamide and barrier enhancement. Cutis. 2006;78(1 Suppl):8-14.

[6] Navarrete-Solis J, et al. A Double-Blind, Randomized Clinical Trial of Niacinamide 4% versus Hydroquinone 4% in the Treatment of Melasma. Dermatol Res Pract. 2011;2011:379173. DOI: 10.1155/2011/379173

[7] Cleveland Clinic. Niacinamide: The Skin Care Ingredient You Need. https://health.clevelandclinic.org/niacinamide

[8] Wohlrab J, Kreft D. Niacinamide - Mechanisms of Action and Its Topical Use in Dermatology. Skin Pharmacol Physiol. 2014;27(6):311-315. DOI: 10.1159/000359974

[9] Gehring W. Nicotinic acid/niacinamide and the skin. J Cosmet Dermatol. 2004;3(2):88-93.

Artykuł zweryfikowany przez farmaceutę mgr farm. Natalię Olter

Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty.