Dehydroepiandrosteron (DHEA) - dawkowanie, przeciwwskazania

Dehydroepiandrosteron - jak działa?

Dehydroepiandrosteron, w skrócie DHEA, to hormon wytwarzany naturalnie przez nadnercza. Jego stężenie we krwi osiąga szczyt około 25. roku życia, a potem stopniowo spada. Preparat z tą substancją należy do grupy leków hormonalnych i służy wyłącznie do uzupełnienia potwierdzonego badaniami laboratoryjnymi niedoboru. DHEA jest w organizmie prekursorem, czyli surowca, z którego mogą powstawać inne ważne hormony płciowe, zarówno estrogeny, jak i testosteron. Działanie leku polega na przywróceniu fizjologicznego poziomu tego hormonu, co może wpływać na ogólną witalność i samopoczucie. Nie jest to jednak lek na konkretne objawy, a substytucja hormonalna. Nie określono dokładnych mechanizmów terapeutycznych działania DHEA w przypadku jego niedoboru.

Dehydroepiandrosteron - jak przyjmować?

Tabletkę przyjmuje się raz na dobę, rano, aby naśladować naturalny rytm wydzielania hormonu. W celu ułatwienia wchłaniania, należy zażyć ją z posiłkiem. Tabletki nie wolno dzielić ani rozgryzać. Jeśli pominięto dawkę, należy ją przyjąć jak najszybciej tego samego dnia, ale nie później niż 8 godzin przed planowanym snem, aby uniknąć bezsenności. Gdy do snu pozostało mniej niż 8 godzin, pomija się dawkę i następnego dnia wraca do normalnego schematu. Nie należy przyjmować dwóch dawek w ciągu jednego dnia. Leczenie jest długotrwałe, a dawkę ustala się indywidualnie.

U kobiet zaczyna się od 5 mg na dobę, a maksymalna dawka to 25 mg. U mężczyzn dawka początkowa to 10 mg, a maksymalna to 50 mg. Zwiększanie dawki następuje stopniowo, o 5 do 10 mg co dwa tygodnie, aż do uzyskania pożądanego efektu. Przyjmowanie dawek przekraczających 25 mg u kobiet lub 50 mg u mężczyzn wymaga regularnych badań kontrolnych stężenia DHEA we krwi.

Dehydroepiandrosteron u dzieci

Produktu leczniczego Biosteron nie należy stosować u dzieci i młodzieży. U zdrowych dzieci i młodzieży nie występuje niedobór DHEA, dlatego lek jest przeciwwskazany w tej grupie wiekowej. Nie określono minimalnego wieku ani sposobu przeliczania dawki na masę ciała dla pacjentów pediatrycznych. Nie ma też dedykowanej postaci leku, takiej jak syrop czy krople, przeznaczonej dla dzieci. Stosowanie jest zarezerwowane wyłącznie dla dorosłych z potwierdzonym laboratoryjnie niedoborem tego hormonu.

Dehydroepiandrosteron - kiedy nie stosować?

Preparatu nie stosuje się u osób, u których wcześniej wystąpiła reakcja alergiczna na dehydroepiandrosteron lub inne składniki leku. Jest on przeciwwskazany u kobiet z rakiem piersi, jajnika lub innymi nowotworami wrażliwymi na estrogeny. Nie wolno go przyjmować mężczyznom z łagodnym rozrostem lub rakiem prostaty oraz rakiem sutka. Leku nie stosuje się przy ciężkiej niewydolności wątroby ani przy ciężkiej niewydolności nerek. Jest on bezwzględnie przeciwwskazany w ciąży i podczas karmienia piersią. Nie przeznacza się go dla dzieci i młodzieży. Nie należy go również przyjmować, gdy poziom DHEA w organizmie jest prawidłowy, potwierdzony badaniem laboratoryjnym.

Działania niepożądane

Działania niepożądane dehydroepiandrosteronu (DHEA) są klasyfikowane według częstości występowania.

Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000): W tej grupie mogą wystąpić zmiany w profilu lipidowym, co oznacza niekorzystne zmiany składu tłuszczów we krwi, na przykład spadek stężenia "dobrego" cholesterolu HDL. Może pojawić się zwiększony apetyt oraz retencja wody i soli, czyli zatrzymywanie płynów w organizmie. Inne możliwe objawy to hiperkalcemia (podwyższony poziom wapnia we krwi), ból głowy, niepokój, zmiany nastroju i obniżenie tonu głosu. Ze strony układu pokarmowego mogą wystąpić nudności i wymioty. Na skórze może pojawić się wzmożona potliwość, zmiany łojotokowe, świąd skóry głowy, trądzik lub umiarkowanie nasilony hirsutyzm, czyli nadmierne owłosienie typu męskiego, głównie u kobiet. U mężczyzn może wystąpić ginekomastia, czyli powiększenie piersi, oraz tkliwość sutków. U kobiet mogą pojawić się zaburzenia miesiączkowania. Może również wystąpić łysienie kątowe typu męskiego.

Bardzo rzadko (<1/10 000): W tej kategorii mogą pojawić się zaburzenia psychiczne, w tym objawy manii, czyli stanu nadmiernego pobudzenia i euforii. Możliwa jest również bezsenność. Ze strony serca mogą wystąpić niezagrażające życiu zaburzenia rytmu, które ustępują po odstawieniu leku. Może dojść do hepatomegalii, czyli powiększenia wątroby, oraz zapalenia wątroby.

Kiedy pilnie skontaktować się z lekarzem?

Stosowanie należy przerwać i skonsultować się z lekarzem w przypadku wystąpienia objawów manii, czyli zaburzeń psychicznych takich jak nadmierne pobudzenie, euforia lub drażliwość. Konsultacji wymagają także objawy sugerujące uszkodzenie wątroby, takie jak żółtaczka, silny ból brzucha lub ciemny mocz, a także zaburzenia rytmu serca. W przypadku kobiet, niepokojące są:

• zaburzenia miesiączkowania
• nasilone objawy androgenne, takie jak trądzik czy nadmierne owłosienie

U mężczyzn sygnałem alarmowym jest tkliwość lub powiększenie sutków.

Dehydroepiandrosteron - z czym nie łączyć?

Dehydroepiandrosteron wchodzi w interakcje z kilkoma grupami leków, co może zmieniać ich działanie lub nasilać działania niepożądane.

• Może on nasilać działanie doustnych leków przeciwzakrzepowych z grupy pochodnych kumaryny, co zwiększa ryzyko krwawień.
• Jednoczesne stosowanie z lekami hormonalnej terapii zastępczej może prowadzić do nadmiernego wydzielania estrogenów.
• Połączenie z pochodnymi testosteronu grozi nasileniem objawów androgennych, takich jak nadmierne owłosienie czy trądzik.
• DHEA może osłabiać działanie leków przeciwdrgawkowych, na przykład karbamazepiny, oraz niektórych leków psychotropowych, co może powodować nawrót zaburzeń psychicznych.
• Glikokortykosteroidy, powszechnie stosowane w stanach zapalnych, silnie hamują naturalną produkcję DHEA, obniżając jego stężenie we krwi.
• Z kolei antagoniści wapnia i niektóre leki na cukrzycę, jak metformina, mogą zwiększać poziom endogennego DHEA.
• Insulina, zarówno ta wytwarzana przez organizm, jak i podawana z zewnątrz, przyspiesza usuwanie DHEA z organizmu.

Dehydroepiandrosteron a alkohol: Nie ma danych na temat interakcji dehydroepiandrosteronu z alkoholem. Brak danych nie oznacza jednak, że połączenie to jest bezpieczne. Ze względu na potencjalny wpływ na wątrobę oraz na układ nerwowy, zaleca się zachowanie ostrożności i skonsultowanie tej kwestii z lekarzem prowadzącym.

Dehydroepiandrosteron w ciąży i przy karmieniu piersią

Dehydroepiandrosteron jest przeciwwskazany do stosowania w okresie ciąży. Przeciwwskazanie obowiązuje przez cały czas ciąży, niezależnie od trymestru. W przypadku stwierdzenia ciąży, kobieta powinna natychmiast odstawić lek i skontaktować się z lekarzem.

Podczas karmienia piersią DHEA również jest przeciwwskazany. Może on hamować fizjologiczną laktację, czyli naturalny proces wytwarzania mleka. Nie określono, czy substancja przenika do pokarmu, jednak ze względu na potencjalne ryzyko, stosowanie w tym okresie jest wykluczone.

Zasady bezpiecznego stosowania

Dehydroepiandrosteron stosuje się wyłącznie przy potwierdzonym laboratoryjnie niedoborze. Leczenie rozpoczyna się od dawki 5 mg na dobę dla kobiet i 10 mg na dobę dla mężczyzn, przyjmowanej raz rano z posiłkiem. Dawkę można zwiększać o 5 do 10 mg co dwa tygodnie, nie przekraczając maksimum 25 mg dla kobiet i 50 mg dla mężczyzn. Stosowanie dawek wyższych niż te maksima wymaga regularnych badań kontrolnych stężenia DHEA i konsultacji z lekarzem. Nie należy łączyć leku z:

• doustnymi lekami przeciwzakrzepowymi
• lekami hormonalnymi
• insuliną
• glikokortykosteroidami
• lekami przeciwdrgawkowymi i psychotropowymi

Podczas kuracji należy obserwować organizm pod kątem takich objawów jak:

• zmiany nastroju
• ból głowy
• trądzik
• nadmierne owłosienie u kobiet
• tkliwość piersi u mężczyzn

Wystąpienie objawów manii, zaburzeń rytmu serca, żółtaczki lub silnego świądu skóry wymaga natychmiastowego odstawienia leku i kontaktu z lekarzem. Preparatu nie stosuje się u:

• dzieci
• młodzieży
• kobiet w ciąży i karmiących
• osób z ciężką niewydolnością wątroby lub nerek

Kuracja ma charakter długotrwały, a jej skuteczność ocenia się na podstawie badań laboratoryjnych i klinicznych.