Paracetamol: dawkowanie, działanie, bezpieczeństwo

Paracetamol - jak działa?

Paracetamol należy do grupy leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych. Działa głównie w ośrodkowym układzie nerwowym, wpływając na obszary mózgu odpowiedzialne za odczuwanie bólu i regulację temperatury ciała. W przeciwieństwie do leków przeciwzapalnych, takich jak ibuprofen, jego działanie przeciwzapalne jest minimalne. Substancja ta hamuje produkcję substancji chemicznych zwanych prostaglandynami, które są odpowiedzialne za przekazywanie sygnałów bólowych do mózgu oraz za podwyższanie temperatury podczas gorączki. Dzięki temu efektowi paracetamol łagodzi ból o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu oraz obniża gorączkę. Jego działanie jest ogólnoustrojowe, a nie miejscowe. Maksymalna dawka dobowa dla dorosłych wynosi 3000 mg, co odpowiada sześciu tabletkom po 500 mg. Lek zaczyna działać zwykle w ciągu 30 do 60 minut od przyjęcia.

Paracetamol - jak przyjmować?

Paracetamol stosuje się niezależnie od posiłków, ale przyjmowanie go z jedzeniem może opóźnić początek działania. Tabletki połyka się w całości, popijając szklanką wody. Nie wolno ich rozgryzać ani kruszyć.

Jeśli pominięto dawkę, należy ją przyjąć jak najszybciej, ale nie wcześniej niż po upływie czterech godzin od poprzedniej dawki. Nie wolno przyjmować podwójnej ilości leku w celu uzupełnienia opuszczonej dawki.

Paracetamol można przyjmować o dowolnej porze dnia, ale dla utrzymania stałego stężenia we krwi ważne jest zachowanie równych odstępów między dawkami. Dla dorosłych odstęp ten wynosi co najmniej cztery godziny, a maksymalna dawka dobowa to 3000 mg, co odpowiada sześciu tabletkom po 500 mg.

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek odstępy się wydłużają:

• przy klirensie kreatyniny 10 - 50 ml/min dawkę 500 mg przyjmuje się co sześć godzin
• a poniżej 10 ml/min co osiem godzin.

W przypadku problemów z wątrobą, zespołu Gilberta, niedożywienia lub przewlekłego alkoholizmu maksymalna dawka dobowa może być niższa i wynosić 2000 mg.

Paracetamol - kiedy nie stosować?

Paracetamolu nie stosuje się w przypadku uczulenia na tę substancję lub którykolwiek inny składnik leku, co objawia się np. wysypką, świądem czy obrzękiem. Nie wolno go przyjmować przy ciężkiej niewydolności wątroby. Przeciwwskazaniem jest także ciężka niewydolność nerek. Nie należy go stosować u pacjentów z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej, czyli wrodzoną chorobą krwi. Leku nie podaje się osobom z alkoholizmem, które regularnie nadużywają alkoholu. Przeciwwskazaniem jest również przewlekłe niedożywienie lub znaczne odwodnienie organizmu. Nie stosuje się go u osób z zespołem Gilberta, czyli rodzinną żółtaczką. Nie określono innych przeciwwskazań.

Działania niepożądane

Działania niepożądane paracetamolu pogrupowano według częstości ich występowania. W grupie "Rzadko" (występujące u 1 do 10 na 10 000 osób) znajdują się reakcje alergiczne (np. wysypka, świąd, czyli swędzenie skóry, lub pokrzywka), bóle brzucha, nudności, wymioty, zawroty głowy oraz bóle głowy. Rzadko mogą też wystąpić zaburzenia czynności wątroby, w tym niewydolność wątroby, martwica wątroby i żółtaczka, czyli zażółcenie skóry i białek oczu. Do innych rzadkich objawów należą depresja, dezorientacja, halucynacje, czyli omamy wzrokowe lub słuchowe, oraz skaza krwotoczna, czyli skłonność do łatwego powstawania siniaków i krwawień.

W kategorii "Bardzo rzadko" (występujące u mniej niż 1 na 10 000 osób) wymienia się ciężkie reakcje nadwrażliwości, takie jak wstrząs anafilaktyczny, czyli gwałtowna reakcja alergiczna zagrażająca życiu, oraz skurcz oskrzeli, który może utrudniać oddychanie. Bardzo rzadko obserwuje się także zaburzenia krwi:

• trombocytopenię (spadek liczby płytek krwi)
• agranulocytozę (ciężki niedobór białych krwinek)
• leukopenię (ogólny spadek białych krwinek)
• anemię hemolityczną (rozpad czerwonych krwinek)

Hipoglikemia, czyli niebezpiecznie niski poziom cukru we krwi, oraz ostra niewydolność nerek również należą do bardzo rzadkich działań.

W przypadku "Częstości nieznanej" (nie można oszacować na podstawie dostępnych danych) wymieniane są poważne reakcje skórne, takie jak toksyczna nekroliza naskórka i zespół Stevensa-Johnsona, które objawiają się rozległym złuszczaniem skóry i błon śluzowych, oraz obrzęk krtani, który może blokować drogi oddechowe. W razie wystąpienia któregokolwiek z tych objawów należy natychmiast przerwać stosowanie leku i skontaktować się z lekarzem.

Kiedy pilnie skontaktować się z lekarzem?

Należy natychmiast przerwać stosowanie i skontaktować się z lekarzem, jeśli pojawią się objawy reakcji alergicznej, takie jak wysypka, świąd, obrzęk twarzy lub języka, czy trudności w oddychaniu. Alarmujące są również objawy uszkodzenia wątroby: zażółcenie skóry lub białek oczu, ciemny mocz, silny ból brzucha lub nudności i wymioty utrzymujące się dłużej niż dobę.

Wymaga to pilnej konsultacji lekarskiej.

Paracetamol - z czym nie łączyć?

Paracetamol wchodzi w interakcje z innymi lekami, które mogą zwiększać jego toksyczność lub zmieniać działanie. Leki hepatotoksyczne, czyli uszkadzające wątrobę, mogą nasilać kumulację paracetamolu i ryzyko przedawkowania. Szczególnie niebezpieczne jest łączenie go z substancjami indukującymi enzymy wątrobowe, takimi jak:

• barbiturany
• niektóre leki przeciwdepresyjne
• karbamazepina
• fenytoina
• ryfampicyna
• ziele dziurawca

W takich przypadkach nawet dawka 5 gramów może prowadzić do uszkodzenia wątroby. Probenecyd, stosowany w dnie moczanowej, prawie dwukrotnie zmniejsza klirens paracetamolu, co wymaga rozważenia obniżenia jego dawki. Metoklopramid i domperydon przyspieszają wchłanianie paracetamolu, a kolestyramina je spowalnia. Długotrwałe przyjmowanie 4 gramów paracetamolu dziennie z doustnymi lekami przeciwzakrzepowymi, jak warfaryna, może nasilać ich działanie i zwiększać ryzyko krwawień, podczas gdy sporadyczne dawki nie mają istotnego wpływu. Należy zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu z flukloksacyliną, ponieważ może to prowadzić do kwasicy metabolicznej.

Szczególną uwagę należy zwrócić na alkohol. Działanie hepatotoksyczne paracetamolu jest zwiększane przez alkohol, który również indukuje enzymy wątrobowe. Regularne nadużywanie alkoholu jest wymienione jako czynnik ryzyka, który obniża próg toksyczności paracetamolu. U osób z przewlekłym alkoholizmem maksymalna dawka dobowa powinna być ograniczona do 2 gramów. Łączenie paracetamolu z alkoholem znacząco podnosi ryzyko ciężkiego uszkodzenia wątroby.

Paracetamol w ciąży i przy karmieniu piersią

Paracetamol można stosować w ciąży, jeśli jest to klinicznie uzasadnione. Należy wówczas przyjmować najmniejszą skuteczną dawkę przez jak najkrótszy czas i możliwie jak najrzadziej. Nie określono różnic w stosowaniu w poszczególnych trymestrach. Podczas karmienia piersią paracetamol przenika do mleka matki w niewielkich ilościach. Produkt może być stosowany w dawkach terapeutycznych w tym okresie. Maksymalna dawka dobowa dla dorosłych wynosi 3000 mg, co odpowiada sześciu tabletkom po 500 mg. W niektórych sytuacjach, takich jak masa ciała poniżej 50 kg, łagodna niewydolność wątroby czy odwodnienie, maksymalna dawka dobowa nie powinna przekraczać 2000 mg.

Zasady bezpiecznego stosowania

Maksymalna dawka dobowa dla dorosłych to 3 g, co odpowiada sześciu tabletkom po 500 mg. Nie stosuje się leku dłużej niż trzy dni bez konsultacji lekarskiej. Należy unikać jednoczesnego stosowania z alkoholem, barbituranami, trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi oraz innymi lekami hepatotoksycznymi, ponieważ zwiększają one ryzyko uszkodzenia wątroby. Szczególną ostrożność należy zachować przy masie ciała poniżej 50 kg, łagodnej lub umiarkowanej niewydolności wątroby, zespole Gilberta, odwodnieniu, niedożywieniu lub przewlekłym alkoholizmie - wtedy maksymalna dawka dobowa wynosi 2 g. Przedawkowanie, objawiające się nudnościami, wymiotami i bólem brzucha, wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej. Należy przerwać stosowanie i skonsultować się z lekarzem w przypadku wystąpienia:

• reakcji alergicznych
• zażółcenia skóry lub białkówek oczu
• ciemnego moczu
• silnego bólu w nadbrzuszu

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek odstępy między dawkami należy wydłużyć do 6 lub 8 godzin. Nie należy łączyć paracetamolu z innymi produktami zawierającymi tę samą substancję czynną.

• 

  Lek

  Paracetamol Zentiva

  500 mg · 20 tabl.

  5,99 zł0,30 zł/tabl.

  Do koszykaDo koszyka
• 

  Lek

  Paracetamol

  125 mg · 10 szt.

  6,49 zł0,65 zł/czop.

  Do koszykaDo koszyka
• Lek

  Paracetamol Hasco

  125 mg · 10 szt.

  6,49 zł0,65 zł/czop.

  Do koszykaDo koszyka
• Lek

  Paracetamol Hasco

  250 mg · 10 szt.

  6,99 zł0,70 zł/czop.

  Do koszykaDo koszyka
• 

  Lek

  Paracetamol

  250 mg · 10 szt.

  6,99 zł0,70 zł/czop.

  Do koszykaDo koszyka
• 

  Lek

  Panaprex

  500 mg · 12 tabl.

  7,49 zł0,62 zł/tabl.

  Do koszykaDo koszyka
• Lek

  Paracetamol Polfa-Łódź

  500 mg · 20 tabl.

  7,49 zł0,37 zł/tabl.

  Do koszykaDo koszyka
• 

  Lek

  Paracetamol

  500 mg · 10 szt.

  8,49 zł0,85 zł/czop.

  Do koszykaDo koszyka