5.1. Właściwości farmakodynamiczne
Grupa farmakoterapeutyczna: związki mineralne; preparaty magnezu; kod ATC: A12CC04
Magnez jest głównie kationem wewnątrzkomórkowym, obniża pobudliwość komórek nerwowych,
zwalnia przekaźnictwo nerwowo-mięśniowe. Uczestniczy w wielu reakcjach enzymatycznych.
Magnez odgrywa istotną rolę w procesie skurczu mięśnia sercowego, wpływa na stan pobudliwości
nerwowo-mięśniowej. Magnez wchłania się tylko częściowo z przewodu pokarmowego, głownie w
jelicie cienkim, przy czym wielkość wchłaniania magnezu zależy od jego zawartości w pokarmach.
Magnez jest również elementem budulcowym. Homeostaza magnezu jest regulowana przez jelita,
kości i nerki. W organizmie człowieka znajduje się 24-28 g magnezu.
Prawidłowe stężenie magnezu w surowicy krwi wynosi 17-24 mg/l (1,5-2,0 mEq/l lub 0,7-1,0
mmol/l).
Stężenie:
- 12-17 mg/l (1,0-1,4 mEq/l lub 0,5-0,7 mmol/l) świadczy o umiarkowanym niedoborze magnezu;
- niższe niż 12 mg/l (1,0 mEq/l lub 0,5 mmol/l) świadczy o ciężkim niedoborze magnezu.
Niedobór magnezu może powodować zaburzenia w układzie mięśniowym i ośrodkowym układzie
nerwowym. Niedobór magnezu może być pierwotny bądź wtórny.
- pierwotny niedobór magnezu może być spowodowany:
− wrodzonymi zaburzeniami metabolicznymi (przewlekła wrodzona hipomagnezemia).
- wtórny niedobór magnezu może być spowodowany:
− niewystarczającą podażą (ciężkie niedożywienie, alkoholizm, odżywianie pozajelitowe);
Stężenie magnezu
w osoczu (mmol/l)
Objawy i działania niepożądane
2,2–3,5 nudności, wymioty, zaczerwienienie twarzy, zatrzymanie moczu, niedrożność jelit
i niedociśnienie
3,9–5,2 senność, brak odruchów głębokich (ścięgnowych), całkowity blok serca
6,5 depresja oddechowa, paraliż i całkowity blok serca
8,7 asystolia
− zaburzeniami wchłaniania żołądkowo-jelitowego (przewlekła biegunka, przetoka żołądkowo
jelitowa, niedoczynność przytarczyc);
− nadmierną utratą magnezu przez nerki (choroby kanalików nerkowych, znaczna poliuria,
nadużywanie leków moczopędnych, przewlekłe odmiedniczkowe zapalenie nerek, pierwotny
hiperaldosteronizm oraz leczenie cisplatyną, spożywanie dużych ilości kawy i herbaty,
długotrwały stres).
Witamina B6 jest witaminą rozpuszczalną w wodzie, niezbędnym składnikiem odżywczym
wykorzystywanym przez organizm w przemianach aminokwasów, węglowodanów i lipidów.
Przy deficycie magnezu objawy niedoboru witaminy B6 mogą być wyraźniejsze.
Witamina B6 zwiększa wchłanianie magnezu z przewodu pokarmowego o 20-40%, ułatwia transport
do komórek organizmu i utrzymuje jego wewnątrzkomórkowe zapasy na właściwym poziomie.
W badaniach klinicznych wykazano, że najszybszy efekt i największą skuteczność w zakresie
łagodzenia objawów niedoboru magnezu wykazują produkty zawierające magnez i witaminę B6 w
proporcji 10:1.
5.2. Właściwości farmakokinetyczne
Magnez
Wchłanianie
Około 1/3 podanej ilości magnezu jest wchłaniana w górnym odcinku przewodu pokarmowego,
niewielka ilość wchłania się również biernie w jelicie grubym poprzez przestrzenie
międzykomórkowe. Ilość magnezu, który wchłonie się z jelit, zależy od spożytej ilości oraz stężenia w
organizmie. Ogólnie uważa się, że względna absorpcja jonów magnezu jest odwrotnie proporcjonalna
do przyjmowanej dawki. Szczytowe stężenie w surowicy (Cmax) osiągane jest po 2-5 godzinach od
podania doustnego.
Badania na ludziach wykazały, że biodostępność Mg2+ jest wyższa, gdy dobowa dawka magnezu jest
podzielona na oddzielne dawki w ciągu dnia, a nie podana w pojedynczym bolusie.
Dystrybucja
We krwi około 30% jonów magnezu wiąże się z białkami osocza, 60% tworzy frakcję zjonizowaną,
która jest aktywna biologicznie, a pozostałe 10% to kompleksowe połączenia z anionami.
Magnez przenika do komórek za pośrednictwem nośników i kanałów. Jednym z najważniejszych
systemów transportu błony komórkowej dla magnezu jest kanał o integralnej aktywności
enzymatycznej TRPM7.
Po wchłonięciu, magnez jest transportowany do wątroby za pośrednictwem krążenia wrotnego, skąd
krążeniem systemowym dostaje się do innych tkanek. Część jonów zostaje zatrzymana w kościach.
Duża część przechodzi do przestrzeni wewnątrzkomórkowej przy udziale mediatorów
transportujących elektrolity przez błony komórkowe. W tkance kostnej jest przechowywane około 50-
60% całkowitej ilości magnezu, reszta znajduje się w mięśniach i innych tkankach.
Stężenie magnezu w osoczu płodu zależy od stężenia u matki, odpowiadając zarówno na hipo- jak i
hipermagnezemię. Transfer magnezu przez drogę międzykomórkową przez łożysko jest napędzany
gradientem elektrochemicznym.
Stężenie magnezu w ludzkim mleku wynosi 31 mg/l (na podstawie średniego transferu mleka 0,8
l/dobę).
Metabolizm
Magnez odgrywa rolę w wielu procesach metabolicznych, ale nie zmienia swojego stanu utlenienia i
pozostaje kationem dwuwartościowym.
Eliminacja
Wydalanie magnezu odbywa się przez nerki oraz z kałem lub potem.
Wydalanie przez nerki zależy od szybkości filtracji i wchłaniania zwrotnego. Wydalanie magnezu z
moczem zwiększa się podczas zwiększonego wydalania sodu, gdy nerki nie usuwają nadmiaru kwasu,
co prowadzi do kwasicy metabolicznej. I odwrotnie, zasadowica metaboliczna wpływa na
zmniejszenie wydalania magnezu. Wydalanie magnezu z moczem może wzrastać wraz z wiekiem w
wyniku upośledzenia czynności nerek prowadzącego do obniżenia stężenia magnezu w surowicy.
Cukrzyca, alkoholizm i niektóre leki mogą prowadzić do upośledzenia wchłaniania magnezu i
nadmiernych strat z moczem, a w konsekwencji do obniżenia stężenia magnezu w surowicy.
Przesączaniu w kłębuszkach nerkowych ulega frakcja niezwiązana z białkami osocza. Około 95%
przesączonego elektrolitu jest wchłaniana zwrotnie w cewkach nerkowych, głównie na ramieniu
wstępującym pętli Henlego (65%), reszta 30% – w kanalikach dystalnych. Tylko około 100 mg
magnezu na dobę wydala się do moczu i nerki mogą kontrolować tę ilość w zależności od stężenia
magnezu w surowicy. Wydalanie mniej niż 96 mg/dobę świadczy o niedoborze magnezu w
organizmie.
Z kałem wydalany jest magnez niewchłonięty z przewodu pokarmowego do krwiobiegu.
Pot może być znaczącą drogą utraty magnezu, w zakresie od 4 do 45 mg/l.
Uważa się, że z mlekiem wydzielane jest w ciągu pierwszych 6 miesięcy wyłącznego karmienia
piersią około 25 mg magnezu/dobę.
Witamina B6
Po podaniu doustnym witamina B6 jest łatwo wchłaniana z przewodu pokarmowego i ulega
przekształceniu w aktywne postacie witaminy - fosforan pirydoksalu i fosforan pirydoksaminy, które
są przechowywane w wątrobie. Głównym produktem eliminacji jest kwas 4-pirydoksynowy, który
powstaje w wyniku działania wątrobowej oksydazy aldehydowej na wolny pirydoksal. Witamina B6
przenika przez łożysko i pojawia się również w mleku.
Wpływ leków na homeostazę magnezu
Leki moczopędne (na przykład tiazydowe, furosemid) są szeroko stosowane w leczeniu nadciśnienia,
niewydolności serca i chorób nerek. Zwiększają wydalanie magnezu z moczem, co prawdopodobnie
prowadzi do hipomagnezemii i utraty magnezu.
Stosowanie inhibitorów kinazy tyrozynowej EGFR, cetuksymabu lub erlotinibu, zalecanych w
leczeniu raka jelita grubego z przerzutami, wiązało się z ciężką hipomagnezemią (EGF jest hormonem
magnezotropowym).
Długotrwałe leczenie inhibitorami pompy protonowej (np. omeprazolem, pantoprazolem) wiązało się
z ciężką hipomagnezemią, prawdopodobnie z powodu zaburzeń wchłaniania.
Stosowanie inhibitorów kalcyneuryny (cyklosporyna A, takrolimus) wiąże się z nadciśnieniem i utratą
magnezu przez nerki. Po rozpoczęciu leczenia cyklosporyną, do 90% wszystkich pacjentów
doświadcza znacznego obniżenia stężenia magnezu w surowicy, przy czym u 35% pacjentów
hipomagnezemia utrzymuje się pomimo suplementacji magnezu. Pacjentom stosującym inhibitory
kalcyneuryny zaleca się suplementację magnezu.
Po wprowadzeniu cisplatyny do obrotu, hipomagnezemię stwierdzano u 40% do 80% leczonych nią
pacjentów. Leczenie karboplatyną, inną pochodną platyny, powoduje podobne działanie niepożądane.
Z reguły pacjenci, u których podczas leczenia cisplatyną wystąpi hipomagnezemia, otrzymują
suplementację magnezu.
Antybiotyki aminoglikozydowe (np. gentamycyna, tobramycyna) są szeroko stosowane w leczeniu
ciężkich zakażeń bakteryjnych. Badania wykazały, że u 25% pacjentów występuje hipomagnezemia z
powodu utraty magnezu w nerkach.
Zastosowanie pentamidyny wiązało się z ciężką hipomagnezemią spowodowaną utratą magnezu przez
nerki.
Stosowanie rapamycyny było związane z hipomagnezemią u 10-25% pacjentów.
Amfoterycyna B wywołuje hipomagnezemię i hipokaliemię. Podczas leczeniem amilorydem
powszechnie stosowana jest doustna suplementacja magnezu w celu uzupełniania jego stężenia.
Foskarnet jest analogiem pirofosforanu, który hamuje wiele wirusowych polimeraz DNA. Jednym z
działań niepożądanych foskarnetu jest hipomagnezemia, ponieważ jest on silnym chelatorem kationów
dwuwartościowych.
Doustna antykoncepcja: u kobiet stosujących doustne środki antykoncepcyjne stężenie magnezu w
surowicy jest niższe, w porównaniu z kobietami niestosującymi tych środków lub stosującymi inne
rodzaje antykoncepcji. Zwiększenie stosunku wapnia do magnezu we krwi wywołane niskim
stężeniem magnezu może wpływać na procesy krzepnięcia krwi. Systematyczny przegląd i
metaanaliza 26 badań obserwacyjnych, w których badano ryzyko zakrzepicy żylnej dla różnych
doustnych środków antykoncepcyjnych, wykazały, że stosowanie tych środków zwiększa ryzyko
zakrzepicy żylnej.
Wpływ chorób na homeostazę magnezu
Obecność w moczu powoduje utraty magnezu z organizmu. Diureza osmotyczna wywołana
glukozurią może prowadzić do zmniejszenia stężenia magnezu, a cukrzyca jest prawdopodobnie
najczęstszym zaburzeniem klinicznym powiązanym z utratą magnezu. Dlatego chorzy na cukrzycę
mają zwiększone zapotrzebowanie na magnez.
Wykazano, że niedobór magnezu powoduje zaburzenia sercowo-naczyniowe, takie jak zaburzenia
rytmu serca (tachykardia, przedwczesne skurcze, migotanie).
Małe stężenie magnezu prowadzi do skurczu tętnic i agregacji płytek krwi. U pacjentów z migreną
często występuje małe stężenie magnezu, dlatego niedobór magnezu wydaje się odgrywać rolę w
patogenezie migreny. Suplementacja magnezu była skuteczna w profilaktyce migreny.
Wymioty i biegunka mogą powodować utratę magnezu. Biegunka jest konsekwencją
niewystarczającego wchłaniania wody w jelitach. Ponieważ wchłanianie wody jest konieczne do
wchłaniania magnezu (powstanie gradientu stężeń), biegunka może prowadzić do niedoboru magnezu.
Egzogennym czynnikiem powodującym podobne skutki jest długotrwałe stosowanie leków
przeczyszczających.
5.3. Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Bezpieczeństwo stosowania magnezu i witaminy B6 u ludzi jest bardzo dobrze udokumentowane. Obie
substancje i ich połączenia są stosowane i dobrze tolerowane od wielu lat.
Witamina B6 wykazuje obwodową neurotoksyczność i wpływ na płodność mężczyzn tylko przy
bardzo wysokich dawkach. Bezpieczeństwo stosowania produktu leczniczego Asmag B6 Forte wynika
z niskiej zawartości witaminy B6.
i zrób zakupy na skróty.
